Burak Akan Yazdı: Türk Dizileri Neden Tutmuyor? Çünkü Artık Hikâye Değil, Dakika Üretiyoruz!

Türk televizyon sektörünün en büyük sorunu yeteneksizlik değil, yeteneği tüketen üretim düzenidir.

Bir ülkede senaristler var, yönetmenler var, dünya çapında oyuncular var, teknik ekipler var. Üstelik bu ülke, dizilerini dünyanın dört bir yanına satabilecek kadar güçlü bir televizyon geçmişine sahip.

Peki bütün bunlara rağmen neden her sezon onlarca dizi büyük umutlarla başlayıp birkaç bölüm sonra ekranlara veda ediyor?

Çünkü Türk televizyonculuğu uzun zamandır çok temel bir gerçeği görmezden geliyor:

İyi bir hikâyenin ne kadar anlatılması gerektiğine artık hikâye değil, yayın akışı karar veriyor.

140 Dakikalık Bölüm Değil, Hikayeye Uygulanan İşkence

Dünyanın birçok ülkesinde 40-60 dakikada anlatılan bir hikâyeyi biz iki saati aşan bölümlere yaymaya çalışıyoruz.

Bir karakterin kapıdan girmesi, diğerinin ona bakması, üçüncünün geçmişi hatırlaması derken on dakikada anlatılabilecek bir olayı yarım saate taşıyoruz.

Sonra da seyircinin neden sıkıldığını tartışıyoruz.

Seyirci aptal değil. Bir sahnenin neden uzatıldığını, bir çatışmanın neden sürekli ertelendiğini, aynı meselenin neden beş bölüm boyunca tekrarlandığını gayet iyi anlıyor.

Dramaturjinin yerini süre doldurma telaşı aldığında ortaya sanat değil, görüntülü mesai çıkıyor.

Üstelik bunun bedelini yalnızca seyirci ödemiyor. Oyuncular, yönetmenler, görüntü ekipleri, ışıkçılar, set çalışanları ve senaristler de bu sistemin altında eziliyor.

Bir yönetmenden haftada uzun metrajlı birkaç filme denk gelen görüntüyü çekmesini bekleyip ardından sinematografik derinlik talep edemezsiniz.

Sanatın da insanın da fiziksel sınırları vardır.

Maliyetler Artıyor, Kalite Neden Aynı Oranda Artmıyor?

Bugün bir televizyon dizisinin maliyetini konuşurken yalnızca oyuncu ücretlerini gündeme getirmek büyük bir kolaycılık.

Mekânlar, dekorlar, ulaşım, ekipman, teknik personel, postprodüksiyon, konaklama, yemek ve yüzlerce insanın emeği…

Bütün bu kalemler ciddi bir ekonomik yük oluşturuyor.

Ancak asıl sorun, paranın ne kadar harcandığından önce nasıl yönetildiğidir.

Yeterince hazırlanmamış senaryolarla sete çıkılıyor. Son dakika değişiklikleri yapılıyor. Plansızlık nedeniyle çekimler uzuyor. Bir sonraki bölümün yetişmesi için bütün yaratıcı kararlar aceleye getiriliyor.

Kötü planlamanın faturasını milyonlarla ödeyen bir sektör, tasarrufu hâlâ yaratıcı emeğin üzerinden yapmaya çalışıyor.

Oysa profesyonel yapımcılık, yalnızca finansman bulmak değildir. Kaynağı doğru kullanmak, zamanı yönetmek ve eserin niteliğini korumaktır.

Büyük bütçe büyük eser yaratmaz. Ama kötü yönetilen büyük bütçe, çok büyük bir başarısızlık yaratabilir.

Senaristten Mucize, Yönetmenden Fabrika Performansı Bekleniyor

Bir senaristin her hafta iki saati aşan, merak uyandıran, karakter gelişimi güçlü ve dramatik yapısı sağlam bir bölüm yazması bekleniyor.

Üstelik reyting sonuçlarına göre karakterlerin kaderi değiştiriliyor, hikâyenin yönü yeniden çiziliyor, bazen daha önce kurulan bütün dramatik yapı birkaç günde çöpe atılıyor.

Sonra dönüp senaryoların neden birbirine benzediğini soruyoruz.

Çünkü sistem, senariste düşünme fırsatı vermiyor.

Yönetmen cephesinde de durum farklı değil.

Kadraj kurmak, oyuncu yönetmek, atmosfer yaratmak, ritim oluşturmak ve sahnenin psikolojik derinliğini inşa etmek zaman ister.

Ama yönetmenin önüne sürekli yetiştirilmesi gereken sahne sayıları koyarsanız, bir süre sonra yönetmenlik yaratıcı bir meslek olmaktan çıkar, kriz yönetimine dönüşür.

Bir yönetmenin başarısını günde kaç sayfa çektiğiyle ölçen anlayış, sinemayı ve televizyonu birbirinden ayıran estetik değerleri zaten kaybetmiştir.

Bugün sektörün en büyük hastalıklarından biri de reytingi tek başarı ölçütü hâline getirmesidir.

Elbette televizyon ticari bir alandır. Yapımcı yatırımını korumak, kanal gelir elde etmek ister. Bunu tartışmıyorum.

Bir dizi daha karakterlerini tanıtamadan reyting baskısına giriyor. İkinci bölümde senaryo değişiyor, üçüncü bölümde yeni karakter geliyor, dördüncü bölümde hikâye bambaşka bir yöne sürükleniyor.

Beşinci bölümde ise final kararı açıklanabiliyor.

Peki bu şartlarda hangi hikâye kendi kimliğini oluşturabilir?

Hangi yönetmen uzun vadeli bir anlatı dili geliştirebilir?

Hangi oyuncu karakterinin dönüşümünü sağlıklı biçimde inşa edebilir?

Sürekli iptal edilme korkusuyla üretilen bir işten cesur sanat çıkmasını beklemek, kendi kendimizle çelişmektir.

Aynı Konaklar, Aynı İntikamlar, Aynı Hikâyeler

Türk televizyonlarının bir başka sorunu da başarıyı taklit etmekle özgünlük yaratmayı birbirine karıştırması.

Bir dönem aşiret dizisi tutuyor, bütün kanallar aşiret hikâyesi arıyor.

Bir dönem mafya dizisi ilgi görüyor, herkes suç dünyasına yöneliyor.

Zengin aileler, miras kavgaları, yasak aşklar, intikam hesapları…

Elbette bu temaların hiçbiri başlı başına kötü değil. Dünya edebiyatı ve sineması da yüzyıllardır benzer çatışmaları anlatıyor.

Mesele ne anlattığınızdan çok nasıl anlattığınızdır.

Fakat biz çoğu zaman başarılı bir yapımın anlatı gücünü değil, görünen formülünü kopyalıyoruz.

Bir dizinin neden sevildiğini anlamadan ona benzeyen başka bir dizi üretmek, hayal gücü değil ticari refleks olur.

Türk televizyonculuğunun yeni hikâyelere ihtiyacı var. Aynı hikâyelerin farklı oyuncularla yeniden pazarlanmasına değil.

Asıl Bedeli Set Emekçileri Ödüyor

Bu tartışmada göz ardı edilen çok önemli bir kesim var: Kamera arkasındaki insanlar.

Sabahın erken saatlerinde sete gelen, gece yarısından sonra evine dönebilen, ertesi gün yeniden aynı tempoya giren yüzlerce emekçi…

Bu insanların aileleri var. Çocukları var. Sağlıkları, sosyal hayatları ve insanca yaşama hakları var.

Bir sektörün başarısı yalnızca ihracat rakamlarıyla, reklam gelirleriyle veya yıldız oyuncularının popülerliğiyle ölçülemez.

O sektörün çalışanlarına sunduğu hayat şartları da başarının bir parçasıdır.

İnsanları tüketerek sürdürülen üretim modeli, ne kadar para kazanırsa kazansın sağlıklı bir model değildir.

Üstelik yorgunluk yalnızca çalışanların hayatını etkilemez. Dikkati, teknik kaliteyi ve set güvenliğini de doğrudan etkiler.

Bu nedenle çalışma süreleri meselesi bir konfor tartışması değil, sektörün geleceğiyle ilgili ciddi bir sorumluluktur.

Çözüm Daha Fazla Para Değil, Daha Fazla Akıl

Türk dizilerinin geleceği için öncelikle bölüm sürelerini yeniden düşünmek zorundayız.

Senaryoların çekim öncesinde yeterince hazırlanması, yapım takvimlerinin gerçekçi oluşturulması, çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve yönetmenlerin hayal gücüne daha fazla alan açılması gerekiyor.

Kanalların yalnızca ilk birkaç haftalık reyting performansına bakarak projelerin kaderini belirlediği yaklaşım da sorgulanmalı.

Kısa sezon modelleri, dijital platformlarla ortak yapımlar, farklı türlere yatırım ve uluslararası pazara uygun anlatı stratejileri daha ciddi biçimde değerlendirilmeli.

Ancak bütün bunlardan önce zihniyet değişmeli.

Çünkü mesele yalnızca televizyon dizilerinin uzunluğu değil.

Mesele, yaratıcılığı bir üretim bandına dönüştüren anlayış.

Türk Dizileri Başarısız Değil, Sistem Kendi Başarısını Sabote Ediyor

Türk dizilerinin uluslararası başarısını inkâr etmek mümkün değil. Dünyanın farklı coğrafyalarında milyonlarca izleyiciye ulaşan yapımlarımız var.

Bu başarı, ülkemizdeki oyunculuk, yazarlık, yönetmenlik ve yapım birikiminin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.

Ama geçmiş başarılarla bugünkü sorunların üzerini örtemeyiz.

Bir ülkenin televizyon sektörünün güçlü olması, o sektörün yanlışlarının eleştirilemeyeceği anlamına gelmez.

Tam tersine, güçlü bir sektörün kendisine daha yüksek standartlar koyması gerekir.

Ben bir yönetmen olarak şuna inanıyorum:

Bir hikâyenin değeri kaç dakika sürdüğüyle, kaç bölüm yayınlandığıyla veya kaç milyon liraya mal olduğuyla ölçülmez.

O hikâyenin ne kadar doğru anlatıldığıyla ölçülür.

Biz ise yıllardır hikâyenin niteliğini değil, üretimin hacmini büyütmeye çalışıyoruz.

Ve artık bunun sonuçlarıyla yüzleşiyoruz.

Türk dizilerinin sorunu hikâye anlatacak insan bulamamak değil; hikâye anlatacak insanlara doğru şartları sağlayamamaktır.

Sektörün ihtiyacı yeni bir reyting mucizesi değil, köklü bir üretim reformudur.

Çünkü bir senaryoyu uzatarak bölüm kazanabilirsiniz. Ama bir hikâyeyi uzatarak değer kazanamazsınız.

Ve unutmayalım: Bir sektörün en büyük iflası ekonomik değil, hikaye iflasıdır.

Burak Akan