Dijital Kalabalıkların Vicdanı Var mı?

Toplu Linç Psikolojisi

Eskiden bir insanı yargılamak için mahkemeler vardı. Bugün ise bazen bir fotoğraf, birkaç saniyelik video ya da eksik bir cümle, bir insanı toplumun önünde mahkûm etmeye yetiyor. Üstelik bu mahkemenin ne hâkimi belli ne de savunma hakkı var. Kararı çoğu zaman dijital kalabalıklar veriyor.

Sosyal medya, insanlara düşüncelerini ifade etme özgürlüğü sundu. Ancak bu özgürlük, zaman zaman kontrolsüz bir öfkenin ve toplu linç kültürünün de önünü açtı. Bir paylaşım yapılıyor, ardından yorumlar geliyor. Birileri kızıyor, birileri hakaret ediyor, diğerleri de kalabalığın arkasına takılıyor. Çok geçmeden konu gerçeği araştırmaktan çıkıp bir insanı hedef almaya dönüşüyor.

Peki, bu kalabalığın vicdanı nerede?

Bence dijital dünyanın en büyük sorunlarından biri, insanların kalabalıkların içinde kendi sorumluluklarını unutması. Tek başınayken söylemeye cesaret edemeyeceği sözleri, binlerce kişinin arasında hiç düşünmeden yazabiliyor. Çünkü karşısında bir insan olduğunu unutuyor. Bir ailenin, bir hayatın, bir emeğin ve bir itibarın hedef alındığını çoğu zaman hesaba katmıyor.

Daha da düşündürücü olanı, linç kültürünün bazen haklılık duygusuyla beslenmesi. İnsanlar kendilerini bir anda adaletin temsilcisi olarak görüyor. Oysa adalet ile öfke aynı şey değildir. Bir yanlışı eleştirmek başka, bir insanı yok etmeye çalışmak bambaşka bir şeydir.

Üstelik dijital linçte kimse sonunu düşünmüyor. Bir iddia ortaya atılıyor, doğruluğu araştırılmadan binlerce kişiye ulaşıyor. Sonradan yanlış olduğu anlaşılsa bile ilk saldırının izleri silinmiyor. Özür dilemek kolay, kaybedilen itibarı geri kazanmak ise o kadar kolay değil.

Benim asıl üzerinde durduğum mesele şu: Teknoloji geliştikçe iletişimimiz artıyor ama birbirimizi anlama becerimiz azalıyor. Herkes konuşmak istiyor, çok az insan dinlemek istiyor. Herkes hüküm vermeye hazır, çok az insan gerçeği beklemeye sabrediyor.

Unutmamak gerekir ki kalabalık olmak haklı olmak anlamına gelmez. Çok kişinin aynı şeyi söylemesi, söylenenin doğru olduğunu göstermez. Bazen en büyük haksızlıklar, herkesin aynı anda alkışladığı kararların içinde saklıdır.

Dijital dünyanın da bir vicdana ihtiyacı var. Bu vicdanı oluşturacak olan ne algoritmalar ne de sosyal medya platformlarıdır. O vicdan, insanın kendisidir.

Belki de bir paylaşımı beğenmeden, bir yorumu yazmadan veya bir linç kampanyasına katılmadan önce kendimize tek bir soru sormalıyız:

Aynı şey benim başıma gelseydi, bu kalabalığın karşısında nasıl hissederdim?

Çünkü unutmayalım; bugün kalabalığın içinde bir başkasını yargılayanlar, yarın aynı kalabalığın hedefi olabilir.

Sait İnanç